Primas Poloniae – 600 lat stolicy prymasowskiej w Gnieźnie

Otwarcie wystawy 22 kwietnia 2017, godz. 10.30. w sali konferencyjnej Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Zapraszamy.

Przyjmuje się, że tytuł prymasa Polski przysługuje arcybiskupom gnieźnieńskim od Soboru w Konstancji (1414-1418). Tam, według Jana Długosza, pierwszy raz metropolita gnieźnieński Mikołaj Trąba, nazwany został prymasem i zasiadł razem z prymasami innych państw. Pierwszym papieżem, który potwierdził tytuł był Leon X (1515), przy nadaniu Legatus Natus. Wcześniej, w kancelarii króla Władysława Jagiełły, w marcu 1418 roku, użyty został wobec arcybiskupa gnieźnieńskiego tytuł prymasa Polski (dokument ten znamy z zachowanej kopii). Prymasi byli również koronatorami królów Polski, pełnili funkcję interrexa, błogosławili małżeństwa królewskie i odprawiali królewskie pogrzeby. W okresie bezkrólewia mieli prawo zwoływania senatu i przewodniczenia jego obradom, kierowali administracją wewnętrzną państwa, byli też  zwierzchnikami całego Kościoła polskiego. Obecnie, gnieźnieńscy arcybiskupi, jako prymasi Polski, również noszą tytuł legata urodzonego czyli stałego przedstawiciela Stolicy Apostolskiej. Także arcybiskupom gnieźnieńskim przysługuje prawo noszenia stroju kardynalskiego (bez czerwonego biretu), nawet gdy kardynałami nie są. Jednak obecny Prymas, Wojciech Polak oraz jego poprzednik arcybiskup Józef Kowalczyk  nie przyjęli takiego stroju. Dziś, zgodnie ze statutem Konferencji Episkopatu Polski, prymas nadal zachowuje pierwszeństwo wśród biskupów i jest członkiem Rady Stałej Konferencji Episkopatu Polski. Nie posiada jednak, tak jak w czasach historycznych, władzy jurysdykcyjnej, dziś jest to tytuł honorowy.

Zapraszając na wystawę poświęconą 600-leciu prymasostwa w Gnieźnie podkreślamy, że cała katedra gnieźnieńska wraz z jej bogactwami, eksponowanymi dziś w Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej oraz przechowywanymi w Archiwum Archidiecezjalnym w Gnieźnie, jest wyrazem troski Prymasów. Obecną wystawę podzieliliśmy na sześć paneli tematycznych: Arcybiskupi koronatorzy, Primus Princeps – INTERREX, Legatus Natus, Prymasi okresu zaborów, Prymasi wolnej Polski, Współczesność. Prezentowane zabytki pochodzą wyłącznie ze zbiorów własnych, a więc zarówno Muzeum jak i Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie. W pierwszy i drugi dzień wystawy, tj. 22. i 23. kwietnia wystawimy tzw. Złoty Kodeks, pokażemy również dokument z roku 1451 , w którym król Kazimierz Jagiellończyk zastrzega arcybiskupowi gnieźnieńskiemu koronację króla. Na kilka dni pojawi się na wystawie tzw. Legatus Natus z 1515 roku, czyli dokument, w którym papież Leon X kreuje arcybiskupa Jana Łaskiego legatem urodzonym. Zabytki archiwalne, ze względu na swoją wrażliwość na światło oraz zmiany temperatury i wilgotności, będą eksponowane rotacyjnie. Zmiany ekspozycji z zabytkami rękopiśmiennymi będą dokonywane co 3-4 tygodnie. Ze zbiorów skarbca katedralnego (Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej) będziemy eksponować: kielich królewski (tzw. Dąbrówki, XII w.) – używany podczas koronacji w katedrze gnieźnieńskiej w roku 1295 oraz w roku 1300, pektorał kard. Ledóchowskiego (tzw. krzyż wygnańców), liczne stroje liturgiczne (kapy, dalmatyki, ornaty – m.in. abpa Mikołaja Prażmowskiego, abpa Jana Wężyka, abpa Toedora Potockiego, abpa Antoniego Ostrowskiego), nie eksponowane nigdy w naszym muzeum kielichy: abpa Floriana Stablewskiego oraz abpa Stanisława Szembeka.

Wystawa zostanie uroczyście otwarta przez Prymasa Polski Wojciecha Polaka w dniu 22 kwietnia 2017 roku, uroczystość odbędzie się w sali konferencyjnej Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej o godz. 10.30. Ekspozycję będzie można oglądać przez cały rok, aż do kolejnych uroczystości świętowojciechowych w roku 2018, wówczas oficjalnie zakończą się obchody 600-lecia prymasostwa w Gnieźnie. Zapraszamy.