Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej stojące na Wzgórzu Lecha tuż obok Katedry jest spadkobiercą dawnego skarbca katedralnego gromadzącego przez wieki najcenniejsze przedmioty materialne służące sprawowaniu Kultu Bożego. Były one fundowane z okazji wyśmienitych wydarzeń lub są po prostu darami znacznych osobistości odwiedzających w przeszłości tę okazałą prymasowską świątynię. Kielichy, puszki, monstrancje, pacyfikały, pierścienie biskupie oraz obrazy, niezliczone rzeźby i zabytkowe tkaniny stanowią podstawę kolekcji Muzeum. Wszystkie te przedmioty tworzą ogromne i niepowtarzalne dziedzictwo kulturowe, w którym wyraża się nie tylko ludzki geniusz,ale nade wszystko chrześcijańska wiara i pasterska gorliwość poprzednich pokoleń.

Obecny stan zasobów muzeum nie jest sumą wszystkich darów ofiarowanych katedrze. To zaledwie niewielka cząstka tego, co niegdyś stanowiło wyposażenie bazyliki na Wzgórzu Lecha. Dość wspomnieć, że nic nie zostało z darów Bolesława Chrobrego i Ottona III, złożonych w 1000 r. z okazji zjazdu monarchów w Gnieźnie. Wszystko, co najcenniejsze, złoty sarkofag i złota rzeźba Chrystusa, zostały wywiezione w czasie najazdu Brzetysława w 1039 r.

Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej w obecnym kształcie zostało powołane do życia przez prymasa Polski kard. Józefa Glempa w maju 1991 r. Zgodnie z wolą założyciela muzeum objęło swoją opieką skarbiec katedralny, kontynuując niejako jego tradycje, a trzeba zaznaczyć, że obok krakowskiego i jasnogórskiego jest to najbogatszy polski skarbiec kościelny. Ekspozycja Muzeum Archidiecezjalnego zawiera pokaźne zbiory: złotnictwa kościelnego (X-XIX w.), portretów trumiennych (XVII-XVIII w.), malarstwa (m.in. Malczewski, Wyczółkowski), rzeźby drewnianej, zabytkowych szat liturgicznych (XVI-XVIIIw.). W muzeum organizowane są również wystawy czasowe.